Zo controleer je een bron die AI je geeft

Kort antwoord: controleer bij elke bron die AI noemt vijf dingen. Bestaat hij? Heb je hem zelf geopend? Staat er echt wat AI zegt? Is hij actueel? En is het de oorspronkelijke bron? Pas als alle vijf kloppen, gebruik je hem.

AI-tools noemen steeds vaker bronnen bij hun antwoorden. Dat voelt betrouwbaar. Maar een bron die AI noemt, is pas een bron als jij hem hebt bekeken. Het bekendste voorbeeld is de zaak Mata tegen Avianca uit 2023, waarin advocaten rechterlijke uitspraken indienden die ChatGPT had verzonnen. In 2025 moest Deloitte Australië geld terugbetalen voor een rapport met verwijzingen naar onderzoek dat niet bestond.

Stap 1: bestaat de bron?

Zoek de titel, de auteur en de organisatie op via een gewone zoekmachine. Een verzonnen bron heeft vaak een echte auteur of een echte organisatie, maar een titel die niet bestaat. Of een titel die bijna klopt.

Let op: een link die werkt, betekent nog niet dat het de goede bron is. AI kan een bestaande link geven naar een pagina die over iets anders gaat.

Stap 2: open hem zelf

Lees niet alleen de samenvatting van AI. Open de bron en zoek de passage waar het om gaat. Dat kost een minuut, en het is de belangrijkste stap. Als je de bron niet kunt openen, bijvoorbeeld omdat hij achter een betaalmuur zit, behandel de informatie dan als ongecontroleerd.

Stap 3: staat er echt wat AI zegt?

Dit is waar het vaak misgaat, ook bij echte bronnen. AI kan:

een cijfer net iets anders weergeven;
een conclusie sterker maken dan de bron zelf doet;
een uitzondering of voorwaarde weglaten;
iets toeschrijven aan een bron dat er niet in staat.

Vergelijk de bewering van AI met de letterlijke tekst. Bij een citaat moet het woord voor woord kloppen.

Stap 4: is hij actueel?

Kijk naar de datum. Wet- en regelgeving verandert, onderzoeken worden herhaald, prijzen en cijfers gaan omhoog of omlaag. Een bron van drie jaar geleden kan nog kloppen, maar ook achterhaald zijn. AI-modellen hebben bovendien een moment waarop hun kennis stopt, en weten niet altijd wat daarna is veranderd.

Stap 5: is het de oorspronkelijke bron?

Een nieuwsbericht over een onderzoek is niet het onderzoek zelf. Een blog over een wet is niet de wet. Zoek waar het oorspronkelijk vandaan komt: het rapport, de uitspraak, de wettekst, de officiële pagina. Daar staat het meest precies wat er echt is gezegd.

Hoe je dit inbouwt in het werk

Je hoeft niet elke zin te controleren. Stem het af op wat ermee gebeurt:

Intern en voor jezelf: controleer wat je gaat gebruiken om een beslissing op te baseren.
Naar een klant of collega's: controleer alle cijfers, namen, citaten en bronnen.
Voor publicatie, een rapport of een toezichthouder: controleer alles, en laat er een tweede persoon naar kijken.

Meer over het herkennen van AI-fouten lees je in onze acht checks voor AI-output. En waarom AI zo overtuigend kan klinken als het fout zit, staat in wist je dat AI niet weet wat het niet weet.

Veelgestelde vragen

Verzint ChatGPT bronnen?

Dat kan. Taalmodellen kunnen titels, auteurs, uitspraken en citaten verzinnen die er echt uitzien. Ook bij echte bronnen kan AI de inhoud verkeerd weergeven.

Is een AI-tool met internettoegang wel betrouwbaar?

Een tool die zoekt en links toont, is een goede start. Maar ook dan kan de samenvatting afwijken van wat er in de bron staat. Open de bron altijd zelf.

Hoeveel tijd kost het om een bron te controleren?

Meestal een paar minuten per bron. Dat is weinig vergeleken met de schade van een verzonnen cijfer in een offerte of rapport.

Wat doe ik als ik de bron niet kan vinden?

Gebruik de informatie dan niet, of zoek zelf een betrouwbare bron die hetzelfde zegt. Geen bron betekent geen bewering.