Kort antwoord: een AI-hallucinatie is een antwoord dat overtuigend klinkt maar niet klopt, zoals een verzonnen bron, cijfer of citaat. Je herkent ze door acht checks te doen: bestaan de bronnen, kloppen de cijfers, zijn citaten letterlijk terug te vinden, is de informatie actueel, en klinkt het te stellig? Bij juridische, medische en financiële onderwerpen check je altijd bij een expert.
AI-tools schrijven snel en zelfverzekerd. Dat maakt ze handig, maar ook verraderlijk. Een taalmodel voorspelt welke woorden waarschijnlijk volgen. Het weet niet of iets waar is. Daardoor kan het met dezelfde stelligheid een feit noemen als een verzinsel.
Waarom hallucineert AI?
Een taalmodel is getraind om plausibele tekst te maken. Als het het antwoord niet weet, maakt het iets wat er plausibel uitziet. Een bron met een geloofwaardige titel, een rechtszaak met een realistische naam, een percentage dat precies lijkt.
Dat dit grote gevolgen kan hebben, bleek in 2025. Deloitte moest een deel van een opdracht van 440.000 Australische dollar terugbetalen aan de Australische overheid, omdat een rapport verwijzingen bevatte naar studies die niet bestonden en een verzonnen citaat uit een rechterlijke uitspraak. In 2023 kreeg een Amerikaanse advocaat een sanctie van 5.000 dollar, omdat hij zes door ChatGPT verzonnen rechtszaken had aangehaald.
De 8 checks
1. Bestaan de bronnen echt?
Zoek elke bron zelf op. Bestaat het artikel, het rapport of de rechtszaak? Klopt de auteur, het jaartal en de titel? Een bron die je niet kunt vinden, gebruik je niet.
2. Kloppen de cijfers?
Reken percentages en totalen na. Komt een cijfer uit een bron, zoek het dan in die bron op. AI rondt soms af, haalt jaren door elkaar of combineert cijfers uit verschillende onderzoeken.
3. Staat een citaat letterlijk in de bron?
Een citaat moet woord voor woord terug te vinden zijn. AI parafraseert vaak en zet het tussen aanhalingstekens, of verzint een uitspraak die bij iemand past.
4. Is de informatie actueel?
Taalmodellen hebben een kennisgrens: ze weten weinig of niets van wat daarna gebeurde. Wetten, prijzen en regels veranderen. Check bij actuele onderwerpen altijd een recente, officiële bron.
5. Klinkt het te stellig?
Wees extra alert als AI een ingewikkelde vraag beantwoordt zonder enige nuance. In de echte wereld is het antwoord vaak "dat hangt ervan af". Een glad, stellig antwoord op een complexe vraag is een waarschuwingssignaal.
6. Krijg je hetzelfde antwoord als je het opnieuw vraagt?
Stel dezelfde vraag opnieuw, of in andere woorden. Krijg je steeds een ander antwoord, dan weet AI het waarschijnlijk niet zeker.
7. Past het bij wat je zelf al weet?
Je eigen kennis is je beste filter. Klopt iets niet met wat je over je vak, je klant of je organisatie weet? Ga dan niet uit van AI, maar zoek het uit.
8. Gaat het over iets waar veel van afhangt?
Bij juridische, medische, financiële en personele onderwerpen is de lat hoger. Daar gebruik je AI hooguit voor een eerste opzet, en laat je een expert het eindoordeel geven.
Hoe verklein je de kans op hallucinaties?
Je kunt hallucinaties niet helemaal voorkomen, maar je kunt de kans wel verkleinen:
Geef AI de bron zelf. Laat AI een document samenvatten dat je aanlevert, in plaats van het uit het geheugen te laten halen. Let wel op wat je deelt.
Vraag om onzekerheid. Zet in je prompt: "Zeg het als je het niet zeker weet."
Vraag om bronnen, en check ze. Een bronvermelding is geen bewijs, maar wel een startpunt.
Splits grote vragen op. Kleine, concrete vragen leveren betrouwbaardere antwoorden op.
Meer over goede vragen stellen lees je in 7 prompts die elke medewerker morgen kan gebruiken.
Maak controle een vaste stap
De belangrijkste les uit alle voorbeelden: controle is geen extraatje, maar een vaste stap in het werk. Spreek in je team af dat AI-output altijd wordt nagekeken voordat die naar een klant, collega of toezichthouder gaat. In de AIGA-teamtraining leren medewerkers precies hoe ze dat snel en goed doen.
Veelgestelde vragen
Wat is een AI-hallucinatie?
Een AI-hallucinatie is een antwoord van een AI-tool dat overtuigend klinkt maar niet klopt. Denk aan verzonnen bronnen, verkeerde cijfers of citaten die nooit zijn uitgesproken.
Hoe vaak hallucineert ChatGPT?
Dat verschilt per model, onderwerp en vraag. Bij feitelijke vragen over specifieke bronnen, cijfers of recente gebeurtenissen is de kans groter. Ga er daarom altijd vanuit dat output gecontroleerd moet worden.
Kun je AI-hallucinaties voorkomen?
Niet helemaal. Je verkleint de kans door AI een bron te geven om mee te werken, kleine concrete vragen te stellen en te vragen om aan te geven wanneer het iets niet zeker weet. Controle blijft nodig.
Bronnen

Ferry Hoes
Ferry Hoes is veelgevraagd spreker en trainer op het gebied van AI-geletterdheid. Hij staat meermaals per maand op het podium voor organisaties zoals a.s.r., VodafoneZiggo en verschillende ministeries. In 2020 won hij de Anti-Discriminatie AI-Hackathon van de Nederlandse overheid.
