Wist je dat emotieherkenning op de werkvloer in de EU verboden is?

Kort antwoord: ja. Sinds 2 februari 2025 is het in de EU verboden om AI-systemen te gebruiken die de emoties van mensen op de werkvloer of in het onderwijs afleiden. Er is een uitzondering voor medische en veiligheidsredenen. Het verbod staat in artikel 5 van de AI-verordening.

Veel van de AI Act gaat over regels en documentatie. Dit onderdeel is anders: het is een verbod. En het raakt tools die soms als handige functie worden verkocht, zonder dat de koper beseft wat erin zit.

Wat er precies verboden is

Artikel 5, lid 1, onder f, van de AI-verordening verbiedt AI-systemen die worden gebruikt om de emoties van een persoon af te leiden op de werkplek en in onderwijsinstellingen. Het verbod geldt niet als het systeem bedoeld is voor medische of veiligheidsredenen.

Het gaat om systemen die emoties afleiden uit biometrische gegevens: gezichtsuitdrukkingen, stem, houding, bewegingen of zelfs toetsaanslagen.

Voorbeelden van de Europese Commissie

De Europese Commissie heeft richtsnoeren gepubliceerd met voorbeelden van wat onder het verbod valt. Daarin staan onder meer:

webcams en stemherkenning die bijhouden of medewerkers in een callcenter boos of geïrriteerd klinken;
emotieherkenning tijdens werving en selectie of in de proeftijd;
systemen die in hybride videogesprekken de emotionele toon van een team analyseren;
camera's in een winkel die bijhouden hoe vrolijk medewerkers kijken.

De richtsnoeren zijn niet bindend. Het laatste woord over de uitleg ligt bij het Hof van Justitie van de EU. Maar ze laten goed zien hoe breed de Commissie het verbod leest.

Waarom dit relevant is voor gewone organisaties

Je denkt misschien: zulke systemen kopen wij niet. Maar emotie-analyse zit soms verstopt in bredere software:

een tool voor videogesprekken met een "engagement score";
software voor sollicitatiegesprekken die non-verbaal gedrag analyseert;
een klantenservicepakket dat ook de stemming van de medewerker meet;
een wellbeing-dashboard dat stress afleidt uit gedrag.

Wie zo'n functie aanzet, gebruikt mogelijk een verboden AI-toepassing. Niet uit kwade wil, maar omdat niemand de vraag stelde wat de functie precies doet.

Waar je op let bij nieuwe tools

Een paar vragen die HR, IT en inkoop standaard stellen bij software met AI:

Leidt de tool iets af over hoe iemand zich voelt? Denk aan stress, enthousiasme, frustratie of betrokkenheid.
Op basis waarvan? Gezicht, stem, houding, typgedrag? Dan gaat het om biometrische gegevens.
Over wie? Medewerkers, sollicitanten of studenten vallen onder het verbod op de werkvloer en in het onderwijs.
Kun je de functie uitzetten? Zo ja, zet hem uit en leg vast dat je dat hebt gedaan.

Twijfel je, vraag dan schriftelijk aan de leverancier of de tool emoties afleidt. Een goede leverancier kan dat direct beantwoorden.

Wat nog wel mag

Het verbod gaat over het afleiden van emoties. Het herkennen van een expressie zonder er een emotie aan te koppelen, of een medische toepassing, valt er niet onder. Andere toepassingen van emotieherkenning buiten de werkplek en het onderwijs zijn niet verboden, maar daarvoor gelden wel andere regels uit de AI Act.

Waarom kennis hier het verschil maakt

Dit is een goed voorbeeld van waarom AI-geletterdheid niet alleen over ChatGPT gaat. De mensen die software kiezen en aanzetten, moeten weten welke vragen ze moeten stellen. Meer over AI in HR lees je in wat HR moet weten over AI bij werving en selectie.

Veelgestelde vragen

Sinds wanneer is emotieherkenning op de werkvloer verboden?

Sinds 2 februari 2025. Vanaf die datum gelden de verboden praktijken uit artikel 5 van de AI-verordening.

Valt een sollicitatiegesprek ook onder het verbod?

Volgens de richtsnoeren van de Europese Commissie wel. Emotieherkenning tijdens werving en selectie wordt daarin genoemd als voorbeeld van wat onder het verbod valt.

Mag een tool klanttevredenheid uit gesprekken halen?

Het verbod op de werkvloer gaat over emoties van mensen in de werkcontext, zoals medewerkers. Analyse van klantgesprekken valt daar niet automatisch onder, maar let goed op of de tool ook de medewerker beoordeelt.

Wat als een leverancier zegt dat het mag?

Vraag om een schriftelijke uitleg van wat de functie doet. Jij blijft als gebruiker verantwoordelijk voor hoe je de tool inzet.