Kort antwoord: AI botst met de AVG zodra er persoonsgegevens in een tool belanden waar je organisatie geen afspraken mee heeft, of als AI zelfstandig beslist over mensen. Dat gebeurt in alledaagse situaties, zoals een klantmail in een gratis chatbot of een AI-notulist in een gesprek. De Autoriteit Persoonsgegevens heeft er al meerdere datalekmeldingen over gekregen.
De AVG is niet nieuw, maar AI maakt het veel makkelijker om er onbewust tegenin te gaan. Eén keer kopiëren en plakken is genoeg. Dit zijn de zeven situaties die het vaakst voorkomen, met per situatie hoe je het voorkomt. Dit artikel is geen juridisch advies, maar helpt je de risico's te herkennen.
1. Een klantmail in een gratis chatbot
Een medewerker plakt een klacht van een klant, met naam en adres, in een gratis AI-tool om een antwoord te laten schrijven. Daarmee deel je persoonsgegevens met een partij waar je organisatie geen verwerkersovereenkomst mee heeft.
Zo voorkom je het: vervang namen door rollen, haal herleidbare gegevens weg, of gebruik een goedgekeurde zakelijke tool waarover afspraken zijn gemaakt.
2. Patiënt- of cliëntgegevens in AI
De Autoriteit Persoonsgegevens meldde in 2024 een datalek waarbij een medewerker van een huisartsenpraktijk medische gegevens van patiënten in een AI-chatbot had gezet, tegen de afspraken in. Gezondheidsgegevens zijn bijzondere persoonsgegevens met extra bescherming.
Zo voorkom je het: bijzondere persoonsgegevens horen niet in een AI-tool, tenzij daar uitdrukkelijk afspraken en waarborgen voor zijn. Maak dat voor zorg en welzijn extra duidelijk.
3. Een klantbestand laten analyseren
Ook dit kwam de AP tegen: een medewerker van een telecombedrijf zette een bestand met klantadressen in een AI-chatbot. Een spreadsheet laten opschonen of analyseren is verleidelijk, maar het is een grote hoeveelheid persoonsgegevens tegelijk.
Zo voorkom je het: werk met geanonimiseerde of fictieve data als je AI wilt laten helpen met een analyse, of gebruik een goedgekeurde omgeving.
4. Een AI-notulist in een vergadering
AI-notetakers nemen het hele gesprek op en verwerken het bij een externe dienst. Zitten er klanten, sollicitanten of collega's in het gesprek, dan verwerk je hun gegevens en uitspraken.
Zo voorkom je het: spreek af welke notetaker is toegestaan, vertel iedereen in het gesprek dat er wordt opgenomen, en gebruik het niet in gevoelige gesprekken zoals sollicitaties of functioneringsgesprekken.
5. Cv's laten beoordelen door AI
Een stapel sollicitatiebrieven laten samenvatten of rangschikken scheelt tijd. Maar je deelt persoonsgegevens van sollicitanten, en AI kan bevooroordeeld zijn. Amazon stopte in 2018 met een recruitmenttool die volgens Reuters vrouwen benadeelde.
Zo voorkom je het: gebruik AI in werving alleen met duidelijke afspraken, laat AI nooit zelfstandig selecteren en informeer kandidaten. Lees ook wat HR moet weten over AI in werving en selectie.
6. AI laat een besluit nemen over een persoon
De AVG geeft mensen het recht om niet te worden onderworpen aan een besluit dat uitsluitend op geautomatiseerde verwerking is gebaseerd, als dat besluit hen aanzienlijk raakt. Denk aan het afwijzen van een aanvraag of een klant.
Zo voorkom je het: laat een mens het besluit nemen en de uitkomst van AI beoordelen. Zorg dat je kunt uitleggen hoe een besluit tot stand kwam.
7. Een AI-tool zonder afspraken over doorgifte
Veel AI-diensten verwerken gegevens buiten de Europese Unie. Zonder goede afspraken over waar en hoe gegevens worden verwerkt, kan dat in strijd zijn met de AVG.
Zo voorkom je het: kies tools waarvan je weet waar de gegevens worden verwerkt, en waarmee je organisatie de juiste afspraken heeft gemaakt. Laat de privacy- of securityverantwoordelijke meekijken bij de keuze.
Wat is het gemeenschappelijke patroon?
In vrijwel alle zeven situaties gaat het niet om kwade wil, maar om gemak en onwetendheid. Mensen zien niet dat een kopieer-plakactie een gegevensverwerking is. Daarom helpen drie dingen het meest:
Een heldere regel: persoonsgegevens horen niet in een AI-tool zonder afspraken.
Een veilig alternatief: een goedgekeurde tool voor zakelijk gebruik.
Kennis: mensen die herkennen wat persoonsgegevens zijn en wat er met ingevoerde data gebeurt.
Dat laatste is precies waar de AIGA-teamtraining over gaat. Twijfel je over een specifieke situatie? Lees de checklist wat wel en niet in ChatGPT mag.
Veelgestelde vragen
Mag je persoonsgegevens in ChatGPT zetten volgens de AVG?
In een gratis of privé-account is dat riskant, omdat je de gegevens deelt met een partij waar je organisatie geen afspraken mee heeft. Dat kan in strijd zijn met de AVG. In een zakelijke tool met de juiste afspraken ligt dat anders.
Is het invoeren van persoonsgegevens in een chatbot een datalek?
Dat kan. De Autoriteit Persoonsgegevens heeft gewaarschuwd dat dit een datalek kan zijn en heeft er meerdere meldingen over ontvangen. Of je moet melden, hangt af van de situatie.
Mag AI beslissingen nemen over mensen?
De AVG geeft mensen het recht om niet te worden onderworpen aan een besluit dat volledig geautomatiseerd tot stand komt als het hen aanzienlijk raakt. Laat daarom altijd een mens het besluit nemen.
Bronnen

Ferry Hoes
Ferry Hoes is veelgevraagd spreker en trainer op het gebied van AI-geletterdheid. Hij staat meermaals per maand op het podium voor organisaties zoals a.s.r., VodafoneZiggo en verschillende ministeries. In 2020 won hij de Anti-Discriminatie AI-Hackathon van de Nederlandse overheid.
