De EU AI Act verplicht organisaties om te zorgen voor voldoende AI-geletterdheid bij iedereen die met AI werkt. Dit staat in Artikel 4, en het geldt niet pas straks. Het geldt nu al.
Voor HR en L&D verandert dat het werk. Scholing en ontwikkeling zijn in de meeste organisaties een HR-verantwoordelijkheid. Daarmee is de AI-geletterdheidsplicht grotendeels bij HR terechtgekomen. Niet bij de IT-afdeling, niet bij legal alleen. HR staat aan de knoppen.
Dit artikel vat samen wat elke HR-professional over Artikel 4 moet weten. In zeven minuten, met de wettekst en de officiële uitleg van de Europese Commissie als bron.
De kern in één minuut
Drie feiten die alles bepalen.
2 februari 2025: Artikel 4 is sinds deze datum van kracht. De AI-geletterdheidsplicht is geen toekomstige verplichting, maar een actieve
2 augustus 2026: vanaf deze datum start de actieve handhaving door de nationale toezichthouders
Tot 35 miljoen euro of 7% omzet: de hoogste boete in het AI Act-regime, al geldt die specifiek voor verboden praktijken uit Artikel 5, niet voor Artikel 4 zelf
Belangrijk: het Digital Omnibus-akkoord van 7 mei 2026 heeft veel andere onderdelen van de wet uitgesteld, maar niet Artikel 4. De AI-geletterdheidsplicht blijft onverminderd gelden. Wie denkt dat de hele wet is opgeschoven, vergist zich op precies dit punt.
Vier dingen die HR nu moet weten
1. "Voldoende" is geen vast getal
De wet noemt geen verplicht aantal uren, geen verplicht curriculum en geen verplicht certificaat. Wat voldoende is, hangt af van drie factoren die de wet expliciet noemt: de technische basis van de medewerker, de context waarin AI wordt gebruikt, en de mensen op wie de AI wordt toegepast. Eén training voor iedereen voldoet daarom zelden.
2. Het geldt voor meer mensen dan je denkt
De plicht dekt eigen personeel én iedereen die namens de organisatie met AI werkt. Dat omvat ook contractors, ingehuurde adviseurs en uitbestede teams. Wie alleen aan vaste medewerkers denkt, mist een deel van de verplichting.
3. Je moet het kunnen aantonen
De Europese Commissie heeft bevestigd dat organisaties moeten kunnen aantonen, niet alleen beweren, dat ze maatregelen hebben genomen. Een aanwezigheidslijst alleen is onvoldoende. Een toezichthouder wil zien dat de training paste bij de rol en het risico, en dat het programma actueel wordt gehouden.
4. Schaduw-AI is jouw probleem, ook zonder beleid
Onderzoek laat zien dat meer dan 90 procent van de medewerkers al persoonlijke AI-tools voor werk gebruikt, vaak buiten elk overzicht om. Zonder beleid en training gaat bedrijfsdata onbewust naar publieke tools. Dat is een risico onder zowel de AVG als de EU AI Act.
De 5-stappen checklist voor HR
Een werkbare volgorde om te starten. Je hoeft niet alles vandaag af te hebben, maar wel te beginnen.
Stap 1. Maak een AI-gebruikscan
Breng in kaart welke AI-tools medewerkers nu echt gebruiken, voor welk werk en met welk risico. Vraag het rechtstreeks en loop een paar afdelingen langs. Wat naar boven komt is bijna altijd anders dan de directie denkt.
Stap 2. Cluster naar rol en risico
Groepeer medewerkers niet op afdeling maar op hoe ze AI gebruiken. Een marketeer met een tekstgenerator heeft andere training nodig dan een HR-adviseur met een recruitment-AI.
Stap 3. Kies gerichte training, geen algemeen pakket
Vraag aanbieders expliciet hoe hun programma verschilt per rol. Als het antwoord voor iedereen gelijk is, sluit het niet aan op wat Artikel 4 vraagt.
Stap 4. Leg alles vast in een dossier
Documenteer niet alleen wie wat volgde, maar ook waarom. Welke afweging is gemaakt over basis, context en doelgroep. Dit dossier is je bewijs bij een inspectie.
Stap 5. Meet op gedrag, plan onderhoud
Meet of mensen AI veiliger en slimmer gebruiken, niet alleen of ze een module afvinkten. Plan een halfjaarlijkse review, want AI verandert sneller dan elk programma.
De 5 grootste misverstanden
"De wet is uitgesteld, dus we hebben tijd."
Deels waar voor hoog-risico systemen, maar niet voor Artikel 4. De AI-geletterdheidsplicht geldt sinds februari 2025 en is niet uitgesteld door het Omnibus-akkoord.
"Eén e-learning voor iedereen is genoeg."
De wet vraagt proportionaliteit per rol, context en doelgroep. Een generieke module voor alle medewerkers voldoet zelden aan de eis.
"Een certificaat is het bewijs."
Een certificaat is een begin, geen bewijs. De toezichthouder wil zien dat de aanpak paste bij het werk en dat het programma actueel wordt gehouden.
"Dit is iets voor de IT-afdeling."
AI-geletterdheid draait om mensen en scholing. Dat is grotendeels een HR- en L&D-verantwoordelijkheid, niet louter een technische taak.
"Alleen wie AI verkoopt valt eronder."
Ook interne inzet van AI valt onder de wet. Vrijwel elke organisatie die AI gebruikt, is gebruiksverantwoordelijke en draagt de Artikel 4-plicht.
Van weten naar aantoonbaar voldoen
Artikel 4 verandert het werk van HR. Het is niet meer voldoende om de juiste training in te kopen. De juiste training moet ook aantoonbaar zijn, gedragen door een dossier dat een toezichthouder kan lezen.
De goede HR-afdelingen van 2026 zijn niet die met de meeste gevolgde modules. Het zijn die met het sterkste dossier. Wie nu begint, heeft tot 2 augustus 2026 om dat op te bouwen. Wie wacht, bouwt onder druk.
Deze samenvatting is ook beschikbaar als gratis pdf-gids, "De AI Act in 7 minuten voor HR", handig om te delen met collega's en de directie.
Wil je zien waar jouw organisatie staat? Doe de gratis AI-Risicoscan en zie binnen vijf minuten welke AI-toepassingen aandacht nodig hebben, waar de risico's zitten, en welke onderdelen van je Artikel 4-dossier al staan.
Ferry Hoes
Ferry Hoes is veelgevraagd spreker en trainer op het gebied van AI-geletterdheid. Hij staat meermaals per maand op het podium voor organisaties zoals a.s.r., VodafoneZiggo en verschillende ministeries. In 2020 won hij de Anti-Discriminatie AI-Hackathon van de Nederlandse overheid.