Sinds 2 februari 2025 is het officieel.
Elke organisatie in de EU die AI gebruikt, is wettelijk verplicht om medewerkers aantoonbaar AI-geletterd te maken. Niet ergens in de toekomst. Niet als het schikt. Nu.
Dat staat in Artikel 4 van de EU AI Act. En voor HR-professionals betekent het één ding: dit is jouw verantwoordelijkheid.
Dit artikel legt uit wat de verplichting precies inhoudt, wat "aantoonbaar" in de praktijk betekent, en wat je als HR-afdeling nu concreet moet doen om voor de handhavingsdeadline van 2 augustus 2026 klaar te zijn.
Wat zegt Artikel 4 precies?
De EU AI Act verplicht elke aanbieder en gebruiksverantwoordelijke van AI om maatregelen te nemen om "zoveel als mogelijk, te zorgen voor een toereikend niveau van AI-geletterdheid bij hun personeel en andere personen die namens hen AI-systemen exploiteren en gebruiken." Akd
Dat klinkt vaag. Maar de uitwerking is concreet.
Zelfs bij ogenschijnlijk simpel AI-gebruik, zoals het inzetten van ChatGPT voor het schrijven van teksten of vertalen, geldt de verplichting. Gebruikers moeten weten wat de risico's zijn, zoals onbetrouwbare of foutieve output, gebrek aan bronverwijzingen en mogelijke bias. Guldemondadvocaten
Anders gezegd: als jouw medewerkers ChatGPT, Microsoft Copilot, of welke andere AI-tool dan ook gebruiken, valt jouw organisatie onder deze wet. En dat geldt voor vrijwel elk bedrijf in Nederland.
AI-geletterdheid gaat daarbij verder dan alleen technische kennis. Het omvat ook het kritisch kunnen begrijpen van AI-gebruik, het herkennen van kansen, en het bewust zijn van risico's en mogelijke schade. (Vnpf)
Wat betekent "aantoonbaar"?
Dit is het onderdeel waar de meeste HR-afdelingen struikelen.
"Aantoonbaar" betekent niet dat je een intern bericht hebt gestuurd over AI-beleid. Het betekent niet dat er een pagina op het intranet staat. Het betekent dat je bij een toezichthouder kunt laten zien wie welke training heeft gevolgd, wanneer, en op welk niveau.
Van organisaties wordt verwacht dat zij het kennisniveau van medewerkers actief verhogen en dit op passende wijze kunnen onderbouwen, bijvoorbeeld via interne documentatie, leerprogramma's of certificering. Het ontbreken van voldoende aandacht voor AI-geletterdheid kan leiden tot toezicht- en handhavingsvraagstukken en brengt bovendien reputatierisico's met zich mee. Advocatie
Drie dingen die HR nu moet kunnen overleggen:
1. Een overzicht van wie AI gebruikt. Welke functies, welke tools, welk risico.
2. Bewijs van training per medewerker. Gedocumenteerd, gedateerd, ondertekend of gecertificeerd.
3. Een herhaalbaar systeem. Niet eenmalig, maar geborgd. Inclusief onboarding voor nieuwe medewerkers.
Zonder deze drie dingen is een organisatie formeel non-compliant.
Wanneer start handhaving?
Vanaf 3 augustus 2026 zullen nationale toezichthouders toezien op de naleving van Artikel 4. Boetes of sancties zijn mogelijk bij niet-naleving, zeker als er schade ontstaat die mede het gevolg is van onvoldoende kennis bij gebruikers.
De AI Act kent substantiële boetes, waarbij het hoogste bedrag geldt voor verboden AI-gebruik: tot 35 miljoen euro of 7% van de wereldwijde jaaromzet. Voor overtreding van verplichtingen rondom hoog-risico AI geldt: tot 15 miljoen euro of 3% van de jaaromzet.
Dat zijn geen symbolische bedragen. En ook zonder maximale boetes brengt non-compliance reputatieschade, verlies van aanbestedingen en juridische kwetsbaarheid.
De klok loopt. Op het moment van schrijven is er minder dan vijf maanden.
Wat HR nu concreet moet doen
Dit is geen checklist voor volgend kwartaal. Dit is het plan voor de komende weken.
Stap 1: breng het AI-gebruik in kaart. Welke teams gebruiken welke AI-tools? ChatGPT, Copilot, Grammarly, AI in je ATS, geautomatiseerde analyses in je HRIS. Alles telt. Let ook op "shadow AI", tools die zonder toestemming worden gebruikt. Vnpf
Stap 2: bepaal het trainingsniveau per rol. De eisen zijn proportioneel: hoe kleiner het bedrijf en hoe lager het risico, hoe eenvoudiger de maatregelen. Teacher4AI Maar elke medewerker die AI gebruikt, heeft een basisniveau nodig. Functies die AI inzetten bij beslissingen over mensen, zoals recruitment of beoordeling, hebben een hoger niveau nodig.
Stap 3: kies een gecertificeerde trainingsprovider. Interne bewustwordingssessies zijn een begin, maar geen aantoonbaar bewijs. Kies een programma dat aansluit op Artikel 4 en dat per deelnemer een certificaat uitgeeft. Via aigeletterdheid.academy is dat mogelijk voor teams van elke omvang, zowel online als via incompany-sessies.
Stap 4: documenteer en borging. Leg de training vast in je HR-systeem. Wie, wanneer, welk niveau. Zet AI-geletterdheid op de onboarding-checklist voor nieuwe medewerkers. Plan een jaarlijkse herhaling.
Stap 5: rapporteer naar de directie. HR is de eigenaar van dit traject. Maar de directie draagt eindverantwoordelijkheid. Breng het als risico-item, niet als opleidingsvraag. Want dat is het ook.
De praktijk: wat zien organisaties als ze beginnen
Veel organisaties ontdekken bij stap 1 al dat het AI-gebruik groter is dan gedacht. Medewerkers gebruiken tools die niet officieel zijn goedgekeurd. Data die intern had moeten blijven, is verwerkt door externe AI-diensten.
Dat is geen reden voor paniek. Het is een reden om nu te beginnen.
De AI Readiness Scan van AIGA geeft in tien minuten een beeld van waar een organisatie staat. Geen verkooppraatje, geen lange intake. Gewoon een helder startpunt.
De kern
De EU AI Act is geen IT-vraagstuk. Het is een HR-vraagstuk.
Wie in een organisatie bepaalt welke trainingen medewerkers krijgen? HR. Wie borgt de compliance in het personeelsbeleid? HR. Wie rapporteert aan de toezichthouder als er vragen komen? HR.
De wet is er. De deadline is er. De vraag is alleen nog wie er klaar voor is.
Ga naar aigeletterdheid.academy en start vandaag met de AI Readiness Scan.
Ferry Hoes
Ferry Hoes is veelgevraagd spreker en trainer op het gebied van AI-geletterdheid. Hij staat meermaals per maand op het podium voor organisaties zoals a.s.r., VodafoneZiggo en verschillende ministeries. In 2020 won hij de Anti-Discriminatie AI-Hackathon van de Nederlandse overheid.